Dung sai lắp ghép vòng bi (hay còn gọi là dung sai lắp ghép ổ lăn hoặc bạc đạn) đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc đảm bảo hiệu suất và tuổi thọ của máy móc. Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 2245:1999 ISO 286-2 cung cấp hướng dẫn chi tiết về các cấp dung sai và giới hạn sai lệch khi lắp ghép vòng bi với trục hoặc gối đỡ. Việc hiểu và áp dụng đúng tiêu chuẩn này giúp ngăn ngừa các lỗi như rung động, hao mòn sớm và hỏng hóc trong hệ thống.
Tầm Quan Trọng Của Dung Sai Lắp Ghép Vòng Bi
Khi vòng bi được lắp ghép với trục hoặc gối đỡ, dung sai xác định mức độ ăn khớp giữa các bộ phận. Một lắp ghép quá lỏng sẽ gây trượt, giảm khả năng truyền tải. Ngược lại, lắp ghép quá chặt có thể làm biến dạng vòng bi, dẫn đến hỏng hóc.
- Lắp ghép lỏng: Dễ tháo lắp nhưng không phù hợp cho tải trọng cao.
- Lắp ghép trung gian: Kết hợp giữa độ chắc chắn và linh hoạt, phổ biến trong ứng dụng trung bình.
- Lắp ghép chặt: Đảm bảo cố định tuyệt đối, thích hợp cho tải trọng lớn hoặc tốc độ quay cao.
Bảng Tra Dung Sai Lắp Ghép Vòng Bi Theo ISO 286-2
Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 2245:1999 ISO 286-2 định nghĩa các cấp dung sai IT (International Tolerance) từ IT01 (chính xác cao nhất) đến IT18 (ít chính xác nhất). Trong ứng dụng vòng bi, các cấp dung sai phổ biến là IT6, IT7, và IT8.
Cấp dung sai trục (h)
| Kích thước danh nghĩa (mm) | Dung sai h6 (µm) | Dung sai h7 (µm) | Dung sai h8 (µm) |
| 1 đến 3 | -6 / 0 | -10 / 0 | -14 / 0 |
| 3 đến 6 | -8 / 0 | -12 / 0 | -18 / 0 |
| 6 đến 10 | -9 / 0 | -15 / 0 | -22 / 0 |
| 10 đến 18 | -11 / 0 | -18 / 0 | -27 / 0 |
| 18 đến 30 | -13 / 0 | -21 / 0 | -33 / 0 |
Cấp dung sai lỗ (H)
| Kích thước danh nghĩa (mm) | Dung sai H6 (µm) | Dung sai H7 (µm) | Dung sai H8 (µm) |
| 1 đến 3 | 0 / +6 | 0 / +10 | 0 / +14 |
| 3 đến 6 | 0 / +8 | 0 / +12 | 0 / +18 |
| 6 đến 10 | 0 / +9 | 0 / +15 | 0 / +22 |
| 10 đến 18 | 0 / +11 | 0 / +18 | 0 / +27 |
| 18 đến 30 | 0 / +13 | 0 / +21 | 0 / +33 |
Áp Dụng Dung Sai Lắp Ghép Trong Quy Trình Sản Xuất Con Lăn
Chuẩn Bị Trục Con Lăn
- Sử dụng máy tiện CNC để gia công trục với độ chính xác cao, đảm bảo dung sai theo tiêu chuẩn ISO 286-2.
- Đối với trục thép, cần cân nhắc đến sự giãn nở nhiệt khi vòng bi hoạt động ở nhiệt độ cao.
Gia Công Ống Con Lăn
- Độ chính xác của đường kính trong ống con lăn phải tuân thủ dung sai H7 hoặc K6 để vòng bi cố định chắc chắn.
- Kiểm tra bề mặt lỗ đảm bảo không có vết nứt hoặc lệch tâm.
Lắp Ghép Vòng Bi
- Gia nhiệt vòng bi: Phương pháp này giúp lắp ghép dễ dàng hơn khi dung sai yêu cầu lắp chặt.
- Sử dụng dụng cụ chuyên dụng: Tránh dùng búa hoặc lực không đều làm biến dạng vòng bi.
Kiểm Tra Sau Lắp Ghép
- Quay thử con lăn để kiểm tra độ trơn tru.
- Đo độ đồng tâm và tiếng ồn phát ra để phát hiện lỗi lắp ghép nếu có.
Bảng Tra Dung Sai Lắp Ghép Vòng Bi Trong Con Lăn Băng Tải
Dung Sai Cho Trục Con Lăn (Inner Ring)
| Đường kính danh nghĩa trục (mm) | Dung sai h6 (µm) | Dung sai k6 (µm) |
| 10 đến 18 | -11 / 0 | +6 / +19 |
| 18 đến 30 | -13 / 0 | +7 / +22 |
| 30 đến 50 | -16 / 0 | +9 / +28 |
Dung Sai Cho Lỗ Ống Con Lăn (Outer Ring)
| Đường kính danh nghĩa lỗ (mm) | Dung sai H7 (µm) | Dung sai K6 (µm) |
| 10 đến 18 | 0 / +18 | -6 / +12 |
| 18 đến 30 | 0 / +21 | -7 / +15 |
| 30 đến 50 | 0 / +25 | -9 / +19 |
Lợi Ích Của Việc Áp Dụng Đúng Dung Sai Lắp Ghép
- Tăng hiệu suất con lăn: Đảm bảo quay trơn tru, giảm ma sát.
- Tăng tuổi thọ vòng bi: Hạn chế hỏng hóc do sai lệch hoặc quá tải.
- Giảm chi phí bảo trì: Lắp ghép chính xác làm giảm khả năng phải thay thế hoặc sửa chữa thường xuyên.
Tổng kết
Việc áp dụng dung sai lắp ghép vòng bi theo tiêu chuẩn ISO 286-2 trong sản xuất con lăn băng tải là yếu tố quyết định hiệu suất và tuổi thọ của cả hệ thống. Các thông số dung sai cần được tuân thủ nghiêm ngặt trong từng công đoạn, từ gia công trục, ống con lăn đến lắp ráp vòng bi.
Nếu bạn đang sản xuất hoặc sử dụng con lăn băng tải, hãy tham khảo bảng tra dung sai và áp dụng đúng các hướng dẫn trên để đảm bảo chất lượng sản phẩm và hiệu quả vận hành.
